راهنمای بیمار

در ویزیت اول چه اتفاقی می‌افتد؟

برنامهٔ دقیق معاینه را پزشک مشخص می‌کند. معاینهٔ معمول چشم طبق منبع این بخش‌ها را دارد:

• خواندن حروف از نزدیک و دور
• بررسی میدان دید، یعنی دیدن چیزهای کنار بدون حرکت دادن چشم
• دنبال کردن یک جسم متحرک با چشم
• نگاه به نور کوچک برای دیدن واکنش مردمک
• اندازه‌گیری فشار چشم، با فوت هوا یا لمس ملایم، که درد ندارد
• گاهی قطرهٔ گشادکننده تا پزشک ته چشم را ببیند

اگر نیاز به عینک یا تغییر آن باشد، نسخه داده می‌شود. دربارهٔ قطرهٔ گشادکننده صفحهٔ بعد را ببینید.

چه مدارکی همراه بیاورید؟

• عینک یا لنز فعلی و نسخهٔ قبلی عینک
• گزارش معاینه‌ها، عمل‌ها یا آزمایش‌های قبلی چشم، اگر دارید
• فهرست همهٔ داروهایتان، شامل قطره، قرص، پماد و مکمل. اگر نمی‌توانید بنویسید، خود بسته‌ها را بیاورید.
• اگر دیابت دارید: آخرین آزمایش‌های قند و جواب معاینه‌های قبلی
• مدارک شناسایی و بیمه، اگر بیمه دارید
• عینک آفتابی برای بعد از معاینه
• یک همراه، اگر قرار است مردمک گشاد شود

چه چیزهایی را برای پزشک بنویسید؟

قبل از ویزیت چند خط بنویسید تا از یاد نرود:

• مشکل چیست و از کی شروع شده؟
• یک چشم است یا هر دو؟
• ثابت است، می‌آید و می‌رود، یا بدتر می‌شود؟
• درد، قرمزی، نور و جرقه، یا نقطهٔ شناور دارید؟
• در خانواده کسی آب‌سیاه، آب‌مروارید یا بیماری شبکیه دارد؟
• دیابت، فشار خون یا بیماری دیگری دارید؟
• آلرژی دارویی دارید؟
• جراحی یا ضربهٔ قبلی به چشم داشته‌اید؟

چه سؤال‌هایی بپرسید؟

• مشکل چشم من چیست؟
• به آزمون یا عکس‌برداری دیگری نیاز دارم؟
• درمانی لازم است یا فقط پیگیری؟
• اگر درمان لازم است، روش‌های دیگر کدام‌اند؟
• فاصلهٔ ویزیت‌های بعدی چقدر است؟
• چه علامتی یعنی زودتر برگردم؟

چند نکته

• اگر چیزی را نفهمیدید، دوباره بپرسید.
• اگر مشکلتان اورژانسی است، منتظر ویزیت نمانید. به راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» نگاه کنید.
• دربارهٔ هزینه و پوشش بیمه از مرکز بپرسید.

قطرهٔ گشادکننده چیست؟

در معاینهٔ گشادشده، قطره مردمک را باز می‌کند تا پزشک بتواند داخل چشم و ته چشم را ببیند. بسیاری از بیماری‌های چشم، مثل بیماری شبکیه در دیابت یا آب‌سیاه، در مراحل اول نشانه ندارند و با این معاینه پیدا می‌شوند.

چه حسی دارد؟

• چند ساعت بعد دید نزدیک تار و چشم به نور حساس می‌شود. طبق منبع «چند ساعت» است و زمان دقیق به آدم‌ها فرق می‌کند.
• نور تند ممکن است آزارتان بدهد.

چه چیزهایی همراه ببرید؟

• عینک آفتابی
• یک همراه که شما را به خانه برساند. دید ممکن است تار باشد، پس بهتر است خودتان رانندگی نکنید.

چه کسانی باید معاینهٔ گشادشده داشته باشند؟

طبق منبع:

• افراد بالای ۶۰ سال و کسانی که سابقهٔ خانوادگی آب‌سیاه دارند، هر یک تا دو سال
• بیماران دیابتی و افراد با فشار خون بالا، دست‌کم سالی یک بار
• بقیه، به نسبت خطر. دربارهٔ فاصلهٔ معاینه از پزشک بپرسید.

بعد از معاینه

• تا وقتی دید کاملاً عادی نشده، کار دقیق، رانندگی و پله را احتیاط کنید.
• اگر بعد از معاینه درد شدید چشم، تهوع یا حلقهٔ رنگی دور نور پیدا کردید، بی‌معطلی به راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» نگاه کنید و اقدام کنید. این حالت اورژانس است.
• اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید یا حساسیت قطره دارید، پیش از معاینه به پزشک بگویید.

قبل از هر چیز

این راهنما برای عمل آب‌مروارید نوشته شده، چون آن را بیشتر از بقیه می‌شناسیم. برای عمل دیگر چشم، دستور پزشک و مرکز درمان مقدم است. اگر دستورشان با این صفحه فرق داشت، از آن‌ها پیروی کنید.

چند هفته یا چند روز پیش از عمل

• اندازه‌گیری چشم. پیش از عمل چشم را اندازه می‌گیرند تا قدرت لنز مشخص شود.
• داروها. فهرست همهٔ داروهایتان را به پزشک بدهید. بعضی داروها شاید لازم باشد قبل از عمل قطع یا تغییر کنند. این را فقط پزشک تعیین می‌کند. بدون نظر او دارویی را قطع نکنید.
• قطره. ممکن است پیش از عمل قطره بدهند تا خطر عفونت و ورم کمتر شود. طبق دستور بریزید.
• لنز تماسی. اگر لنز می‌زنید، طبق منبع ممکن است چند روز پیش از عمل لازم باشد کنارش بگذارید. مرکز زمان آن را می‌گوید.
• بیماری‌های زمینه‌ای. اگر دیابت، فشار خون یا بیماری دیگری دارید، پزشک را در جریان بگذارید و داروهایتان را طبق نظر پزشک ادامه دهید.

روز عمل

• ناشتایی. منابع با هم فرق دارند. یکی می‌گوید معمولاً می‌شود غذا و آب مصرف کرد و دیگری می‌گوید اگر جراح بخواهد دست‌کم شش ساعت غذای جامد نخورید. فقط به دستور مرکزی که عمل می‌کند عمل کنید.
• همراه. حتماً کسی شما را برساند و ببرد. بعد از عمل خودتان رانندگی نکنید.
• لباس. لباس راحت بپوشید. از آرایش دور چشم پرهیز کنید.
• بی‌حسی. بیدار هستید. چشم با قطره یا آمپول بی‌حس می‌شود. ممکن است حرکت و تغییر نور را حس کنید. اگر نگران هستید، پیشاپیش به پزشک بگویید. گاهی داروی آرام‌بخش هم می‌دهند.
• مدت. خود عمل معمولاً حدود بیست تا چهل‌وپنج دقیقه است. بعد مدتی استراحت می‌کنید و بیشتر بیماران همان روز به خانه می‌روند.

چه سؤال‌هایی از پزشک بپرسید؟

• چرا عمل را پیشنهاد می‌کنید و اگر صبر کنم چه می‌شود؟
• چه نوع لنزی برای من مناسب است و بعد از عمل چه انتظاری از دیدم داشته باشم؟
• خطرهای مربوط به چشم من چیست؟
• قبل از عمل چه داروهایی را باید قطع کنم و کدام را ادامه دهم؟
• دستور ناشتایی چیست؟
• بعد از عمل قطره‌ها را چند وقت و چند بار بریزم؟
• چه موقع به ویزیت بعدی بیایم؟
• اگر مشکلی پیش آمد با چه شماره‌ای تماس بگیرم؟

در خانه

پیش از روز عمل صفحهٔ «مراقبت بعد از عمل چشم» را بخوانید و قطره‌ها و محافظ چشم را آماده کنید. شمارهٔ تماس مرکز را جایی بنویسید که دم دست باشد.

قبل از هر چیز

این صفحه برای بعد از عمل آب‌مروارید نوشته شده. دستور برگهٔ ترخیص و حرف پزشک خودتان مقدم است. اگر فرق داشت، همان را انجام دهید.

چه چیزهایی طبیعی است؟

• تاری دید در چند ساعت اول، که از قطرهٔ گشادکننده است
• ناراحتی خفیف چشم که ممکن است چند روز بماند
• خستگی در چند روز اول
• بهتر شدن تدریجی دید در طول چند روز

طبق منبع بهبود کامل می‌تواند چهار تا شش هفته طول بکشد. برای هر بیمار فرق می‌کند.

چه کار کنید؟

• قطره. قطره‌ها را دقیقاً طبق دستور بریزید. طبق منبع ممکن است حدود چهار هفته لازم باشد، ولی برنامهٔ شما را پزشک می‌نویسد. دربارهٔ روش ریختن صفحهٔ بعد را ببینید.
• محافظ. اگر محافظ پلاستیکی به شما داده‌اند، شب‌ها استفاده کنید.
• عینک آفتابی. در نور تند یا باد، عینک بزنید.
• درد. برای ناراحتی، مسکنی که پزشک گفته مصرف کنید.
• ویزیت. به ویزیت‌های پیگیری بروید، حتی اگر خوب می‌بینید.

چه کارهایی را نکنید؟

• چشم را نمالید و فشار ندهید.
• آب و صابون وارد چشم نکنید.
• شنا نکنید. منبع می‌گوید حتی با عینک شنا هم نه.
• آرایش دور چشم نکنید.
• ورزش، کار سنگین و بلند کردن اجسام سنگین را تا اجازهٔ پزشک نکنید.
• تا وقتی دید به حالت عادی برنگشته و پزشک اجازه نداده، رانندگی نکنید.

چه موقع تماس بگیرید؟

همان روز با پزشک یا مرکز درمان تماس بگیرید اگر:

• درد بیشتر می‌شود یا با مسکن ساده آرام نمی‌گیرد
• قرمزی بیشتر می‌شود
• دید کم می‌شود

اگر نور تند یا هاله آزارتان می‌دهد و بیشتر می‌شود، در اولین فرصت به پزشک خبر بدهید.

فوراً به اورژانس بروید اگر:

• ناگهان نقطه‌های شناور تازه یا خیلی بیشتر از قبل دیدید
• جرقه یا برق نور می‌بینید
• پرده یا سایهٔ تیره روی دید آمد
• دید ناگهان تار شد

این‌ها می‌توانند نشانهٔ جداشدگی شبکیه باشند و عجله لازم است. فهرست کامل در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» است.

بعد از ماه‌ها یا سال‌ها اگر دید دوباره آهسته تار شد، ممکن است پردهٔ پشت لنز کدر شده باشد. این با یک لیزر کوتاه درمان می‌شود. وقت ویزیت بگیرید.

قبل از شروع

• قطره را دقیقاً طبق نسخه بریزید، با همان تعداد و زمان.
• دست‌هایتان را بشویید.
• اگر لنز تماسی دارید، پیش از قطره درش بیاورید، مگر پزشک گفته باشد در چشم بماند.
• بطری را خوب تکان دهید.
• در بطری را بردارید و به سر قطره‌چکان دست نزنید.

مرحله‌ها

1. سرتان را کمی به عقب خم کنید و به یک نقطه روی سقف نگاه کنید.
2. با یک دست پلک پایین را بکشید تا یک جیب کوچک ساخته شود.
3. قطره‌چکان را درست بالای آن جیب نگه دارید. بطری به چشم و پلک نخورد.
4. بطری را آرام فشار دهید تا یک قطره در جیب بیفتد.
5. چشم را ببندید و پلک نزنید. با انگشت، گوشهٔ داخلی چشم کنار بینی را یک تا دو دقیقه، یا هر قدر پزشک گفته، ملایم فشار دهید. این کار نمی‌گذارد قطره از راه مجرا به بینی برود.
6. قطرهٔ اضافی را از روی پلک‌های بسته با دستمال پاک کنید.
7. اگر چشم دیگر هم قطره دارد، تکرار کنید.
8. دست‌ها را با آب و صابون بشویید.

اگر ریختن برایتان سخت است

• دراز بکشید یا سرتان را به عقب خم کنید و چشم‌ها را ببندید.
• بطری را با شست و دو انگشت بگیرید و دو انگشت دیگر را روی بینی تکیه بدهید تا دستتان ثابت بماند.
• یک قطره را در گوشهٔ داخلی چشم، کنار بینی، بگذارید و بطری به پلک نخورد. بعد چشم را باز کنید و چند بار پلک بزنید تا قطره پخش شود.
• از یک نفر کمک بگیرید یا از پزشک بپرسید وسیلهٔ کمکی برای هدف‌گیری و فشار هست یا نه.

اگر چند قطره دارید

• بین دو قطرهٔ مختلف سه تا پنج دقیقه صبر کنید.
• بعد از هر قطره گوشهٔ داخلی چشم را یک تا دو دقیقه فشار دهید، یا طبق نظر پزشک.
• ترتیب قطره‌ها را از پزشک یا داروساز بپرسید و بنویسید.

قطره را تمیز نگه دارید

• به سر قطره‌چکان دست نزنید. انگشت می‌تواند باکتری وارد بطری کند.
• نگذارید بطری به چشم یا پلک بخورد.
• قبل و بعد از قطره، دست‌ها را بشویید.
• بطری را برای کس دیگر استفاده نکنید.

چند نکته

• اگر قطره برای آب‌سیاه است، بدون مشورت با پزشک آن را قطع نکنید، حتی وقتی دیدتان خوب است.
• مدت نگهداری قطره بعد از باز کردن و اینکه یخچالی باشد یا نه را از داروساز یا روی بسته بپرسید.
• اگر قطره باعث سوزش شدید، قرمزی بیشتر یا بدتر شدن دید شد، قطره را نگه دارید و به پزشک خبر بدهید.

پیش از هر چیز

مشکل ناگهانی چشم را صبر نکنید. اگر مطمئن نیستید، همان‌جا که هستید اقدام کنید. بعدش می‌شود فهمید ترس‌تان بی‌دلیل بود.

در همهٔ موارد پایین:

• خودتان رانندگی نکنید. یک نفر شما را ببرد یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• داروها و قطره‌هایتان را با خود ببرید.
• چشم را نمالید.

فوراً به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید

کاهش ناگهانی دید

دید یک یا هر دو چشم ناگهان کم یا تار شود، حتی اگر درد ندارد.

اگر همراه این‌ها بود، با ۱۱۵ تماس بگیرید، چون ممکن است سکته باشد:

• کج شدن یک طرف صورت
• ضعف یا بی‌حسی در یک دست یا پا
• به‌هم ریختن حرف زدن یا گیجی
• سردرد شدید ناگهانی

پرده، جرقه یا نقطه‌های تازه

• پرده یا سایهٔ تیره‌ای روی دید می‌آید
• جرقه یا برق نور تازه می‌بینید
• ناگهان نقطه‌ها یا تارهای شناور تازه یا خیلی بیشتر از قبل پیدا می‌شوند

این‌ها ممکن است نشانهٔ جداشدگی شبکیه باشند. درمان هرچه زودتر شروع شود، برای حفظ دید بهتر است.

درد شدید چشم با تهوع یا هاله

• درد شدید در چشم یا پیشانی
• قرمزی چشم
• تاری دید
• دیدن حلقه‌های رنگی دور نور
• سردرد، تهوع یا استفراغ

این‌ها ممکن است حملهٔ ناگهانی آب‌سیاه باشد.

پاشیدن مواد شیمیایی به چشم

همین حالا شروع کنید و منتظر کسی نمانید:

1. چشم را با آب تمیز و نه داغ بشویید. پلک را باز نگه دارید و آب را روی کرهٔ چشم بریزید، بدون فشار شدید.
2. دست‌کم ۲۰ دقیقه ادامه دهید.
3. در همین حال یک نفر شما را به اورژانس برساند. ظرف یا بستهٔ ماده را همراه ببرید.

آسیب به چشم

• ضربهٔ شدید یا تند، مثل پرتاب خرده از ابزار برقی یا ماشین چمن‌زنی
• جسمی که در چشم فرو رفته. درنیاورید.
• هر تغییری در دید
• درد شدید، سردرد، حساسیت به نور، تهوع یا استفراغ
• ناتوانی در باز کردن یا حرکت دادن چشم
• خون یا چرک از چشم

در کودک، حتی ضربهٔ به‌ظاهر کم را جدی بگیرید.

درد هنگام نگاه به نور یا چشم بسیار قرمز

اگر نگاه به نور دردناک است یا چشم قرمز تیره شده، همان‌جا به اورژانس بروید.

همان روز با پزشک یا مرکز درمان تماس بگیرید

بعد از عمل چشم

• درد بیشتر می‌شود یا با مسکن آرام نمی‌گیرد
• قرمزی بیشتر می‌شود
• دید کم می‌شود

این‌ها ممکن است نشانهٔ عفونت یا التهاب باشند. اگر به پزشک یا مرکز درمان نرسیدید، به اورژانس بروید. هر کدام از نشانه‌های بخش بالا (پرده، جرقه، نقطه‌های تازه، کاهش ناگهانی دید) بعد از عمل هم اورژانس است.

دیابت

اگر دیابت دارید و دیدتان ناگهان بدتر یا تار شد، منتظر ویزیت سالانه نمانید.

قرمزی و درد در چشم

چشم قرمز و دردناک نیاز به معاینهٔ زود دارد. اگر لنز تماسی می‌زنید، ممکن است نشانهٔ عفونت باشد.

چه کارهایی را نکنید؟

• چشم را نمالید.
• جسم فرورفته را درنیاورید.
• بعد از آسیب، لنز تماسی و آرایش دور چشم نزنید.
• خودتان رانندگی نکنید.
• برای مواد شیمیایی از آب داغ استفاده نکنید.
• منتظر نمانید «شاید خودش خوب شود».

اگر مطمئن نیستید

اگر نمی‌دانید نشانه‌ای جدی است یا نه، با مرکز درمان تماس بگیرید یا به اورژانس بروید و دقیقاً بگویید چه می‌بینید. نشانه‌های تدریجی، مثل تاری که ماه‌ها آهسته بدتر شده، فوری نیستند ولی باید معاینه شوند. وقت بگیرید.