چشم و دیابت (رتینوپاتی دیابتی)
دیابت می‌تواند رگ‌های ظریف شبکیه را آسیب بزند و در ابتدا هیچ نشانه‌ای نداشته باشد. این صفحه توضیح می‌دهد چرا معاینهٔ سالانه مهم است و درمان چه کاری می‌کند.
بیماری چشم دیابتی چیست؟
قند خون بالا به رگ‌های ریز شبکیه آسیب می‌زند. شبکیه بافت حساس به نور در ته چشم است. این آسیب را «رتینوپاتی دیابتی» می‌گویند. رتینوپاتی شایع‌ترین علت کاهش دید در مبتلایان به دیابت است. دیابت خطر آب‌مروارید و آب‌سیاه را هم بالا می‌برد.
مهم‌ترین نکته: این بیماری می‌تواند ساکت باشد. مراحل اول معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارند. بعضی افراد ممکن است گاهی در خواندن یا دیدن دور مشکل پیدا کنند، ولی این تغییرها می‌آیند و می‌روند.
نشانه‌های مراحل پیشرفته:
- نقطه‌های تیره یا رشته‌های تار عنکبوتی شناور، که ممکن است به علت خونریزی داخل چشم باشد
- تاری دید مرکزی، که با ورم ماکولا همراه است
- کاهش یا تاری ناگهانی دید
این‌ها حتماً به معنی رتینوپاتی نیستند. ولی باید بررسی شوند.
برای چه کسانی است؟
هر کسی که دیابت دارد: نوع یک، نوع دو یا دیابت بارداری. خطر با طولانی‌تر شدن دیابت بیشتر می‌شود. فشار خون و چربی خون بالا هم خطر را زیاد می‌کنند.
اگر دیابت دارید، چه دیدتان خوب باشد چه نه، باید چشم‌پزشک شما را معاینه کند. اگر هنوز هیچ‌وقت معاینهٔ چشم نشده‌اید، همین حالا وقت بگیرید.
چگونه بررسی و درمان می‌شود؟
معاینهٔ اصلی معاینهٔ کامل چشم با گشاد کردن مردمک است تا پزشک شبکیه را ببیند. ممکن است عکس‌برداری یا آزمون‌های دیگر هم لازم باشد.
درمان به مرحله بستگی دارد:
- مراحل اول. معمولاً درمان فوری لازم نیست و فقط پیگیری منظم لازم است.
- مراحل پیشرفته‌تر. منابع این درمان‌ها را نام برده‌اند: تزریق داخل چشم، لیزر روی شبکیه و جراحی برای خونریزی شدید یا بافت زخم.
مهم‌ترین بخش درمان خارج از چشم است: کنترل قند خون با رژیم، ورزش و داروهای تجویزشده، کنترل فشار خون و چربی خون و ترک سیگار. هدف قند را باید با پزشک خودتان تعیین کنید.
دوران بعد از درمان
- درمان‌های چشمی می‌توانند جلوی بدتر شدن را بگیرند ولی دید از دست رفته را برنمی‌گردانند.
- به ویزیت‌های پیگیری بروید، حتی وقتی دیدتان بهتر شده است.
- زمان بهبودی، رانندگی و بازگشت به کار به نوع درمان بستگی دارد و برای هر بیمار فرق می‌کند. پزشک شما مشخص می‌کند.
- در صفحهٔ مراقبت بعد از عمل چشم و صفحهٔ قطره، توصیه‌های عمومی دربارهٔ مراقبت آمده است.
خطرها
دیابت اگر کنترل نشود و معاینه نشوید، می‌تواند به این‌ها برسد:
- ورم ماکولا و تاری دید مرکزی
- خونریزی داخل چشم
- جداشدگی شبکیه با کشیدگی بافت زخم
- آب‌سیاه ناشی از رگ‌های غیرطبیعی
این‌ها همیشه پیش نمی‌آیند. معاینهٔ منظم و کنترل دیابت شانس آن‌ها را کم می‌کند. درمان‌ها هم خطرهای خودشان را دارند که پزشک پیش از هر درمان توضیح می‌دهد.
چه زمانی تماس بگیرید؟
اگر دیابت دارید و ناگهان:
- دیدتان بدتر یا تار شد
- پردهٔ تیره روی دید آمد
- جرقه یا نقطه‌های شناور تازه و زیاد دیدید
همان روز با چشم‌پزشک یا اورژانس تماس بگیرید. منتظر ویزیت سالانه نمانید.
اگر دیدتان آهسته بدتر شده یا شب‌ها کم می‌بینید، در اولین فرصت وقت بگیرید. فهرست کامل نشانه‌های فوری در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» است.
پرسش‌های پرتکرار
دیدم خوب است. باز هم باید معاینه شوم؟
بله. بیماری چشم دیابتی در مراحل اول معمولاً نشانه‌ای ندارد. وقتی دید تغییر کند، ممکن است بیماری پیشرفته باشد. معاینهٔ منظم برای پیدا کردن مشکل پیش از نشانه است.
هر چند وقت باید معاینه شوم؟
طبق منبع، بیماران دیابتی دست‌کم سالی یک بار معاینهٔ کامل با گشاد کردن مردمک لازم دارند. اگر رتینوپاتی تشخیص داده شده باشد، پزشک ممکن است ویزیت‌های نزدیک‌تری بخواهد. فاصله را چشم‌پزشک تعیین می‌کند.
اگر دیابت دارم و باردار هستم؟
طبق منبع، باید هر چه زودتر معاینهٔ کامل چشم داشته باشید و از پزشک بپرسید چند بار دیگر باید معاینه شوید. موضوع را به پزشک زنان و متخصص دیابت هم بگویید.
درمان دیدی را که از دست رفته برمی‌گرداند؟
درمان می‌تواند جلوی بدتر شدن را بگیرد، ولی دید از دست رفته را برنمی‌گرداند. برای همین تشخیص زود اهمیت دارد.
رتینوپاتی با تزریق درمان می‌شود؟
تزریق داخل چشم، لیزر و جراحی از درمان‌هایی هستند که در منابع آمده‌اند. اینکه کدام برای شما لازم است به مرحلهٔ بیماری بستگی دارد و پزشک بعد از معاینه مشخص می‌کند. در مراحل اول معمولاً فقط پیگیری لازم است.